تاریخ 1396/01/29 زمان 09:47:31 بازدید 487

انتخابات ریاست جمهوری ایران؛ از ثبت نام تا سوگند

 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اداره امور کشور را متکی به آرای عمومی و انتخابات را مبنای تشکیل نهادی چون دولت دانسته است. در راس دولت، رییس جمهوری قرار دارد که به عنوان برآیندی از انتخاب شهروندان به مدت چهار سال سکان اداره کشور را در دست می گیرد.

 

 ریاست جمهوری در مردمسالاری دینی ایران جایگاهی قانونی است که همچون نمایندگی مجالس قانونگذاری و خبرگان رهبری و نیز شوراهای اسلامی شهر و روستا بر مبنای انتخاب عمومی به داوطلبان آن اختصاص می یابد و به این ترتیب رییس جمهوری اسلامی ایران «رجل سیاسی» است که بتواند بیشترین آرا را در انتخابات سراسری از آن خود سازد.

** جایگاه رییس جمهوری در قانون اساسی
رییس جمهوری در ایران ریاست دولت و دستگاه اجرایی را بر عهده دارد و بر اساس اصل یکصد و سیزدهم قانون اساسی پس‏ از مقام‏ رهبری،‏ عالی ترین‏ مقام‏ رسمی‏ کشور محسوب می شود‏ و موظف به‏ اجرای‏ قانون‏ اساسی‏ ‏جز در اموری‏ است که‏ مستقیماً به‏ رهبری‏ مربوط می‏ شود.
همچنین، رییس جمهوری بر اساس سوگندی که در مجلس یاد می کند پاسدار مذهب‏ رسمی‏، نظام‏ جمهوری‏ اسلامی، قانون‏ اساسی‏، مرزها، تمامیت سرزمینی و استقلال کشور و نیز آزادی و حقوق اساسی شهروندان شناخته می شود.
رییس جمهوری به عنوان مقامی مسوول در برابر ملت، رهبری و نمایندگان مجلس شورای اسلامی موظف است مصوبات‏ مجلس‏ یا نتیجه‏ همه‏ پرسی‏ را پس‏ از طی‏ مراحل‏ قانونی‏ وارد فرایند اجرایی سازد. وی در راس هیات وزیران و معاونت های ریاست جمهوری با ابزارهایی چون آیین نامه های اجرایی و دیگر اختیارات قانونی، سیاست گذاری، برنامه ریزی و هماهنگی مدیریت دستگاه گوناگون دولتی و مسوولیت‏ امور برنامه‏ و بودجه‏ و امور اداری‏ و استخدامی را به انجام می رساند.
امضای‏ عهدنامه‏ ها، مقاوله‏ نامه‏ ها، موافقت‏ نامه‏ ها و قراردادهای‏ دولت‏ ایران‏ با سایر دولت ها و همچنین‏ امضای‏ پیمان‏ های‏ مربوط به‏ اتحادیه‏ های‏ بین‏ المللی‏ پس‏ از تصویب‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏، تعیین نمایندگان ویژه در امور مختلف، تعیین نهایی سفرا، پذیرش استوارنامه سفیران خارجی و اعطای نشان های دولتی بر اساس اصول 125 تا 129 قانون اساسی در حوزه اختیارات رییس جمهوری است.

** ریاست جمهوری در نظام انتخاباتی ایران
بر اساس اصل 114 قانون اساسی جمهوری اسلامی، «رئیس‏ جمهور برای‏ مدت‏ چهار سال‏ با رای‏ مستقیم‏ مردم‏ انتخاب‏ می‏ شود و انتخاب‏ مجدد او به‏ صورت‏ متوالی‏ تنها برای‏ یک‏ دوره‏ بلامانع است‏.» ؛ انتخابی که بر اساس اصل 99 قانون اساسی با نظارت شورای نگهبان صورت می گیرد.
اصل 115 قانون اساسی تصریح می دارد که «رئیس‏ جمهور باید از میان‏ رجال‏ مذهبی‏ و سیاسی‏ که‏ واجد شرایط زیر باشند انتخاب‏ گردد: ایرانی‏ الاصل‏، تابع ایران‏، مدیر و مدبر، دارای‏ حسن‏ سابقه‏ و امانت‏ و تقوی‏، مومن‏ و معتقد به‏ مبانی‏ جمهوری‏ اسلامی‏ ایران‏ و مذهب‏ رسمی‏ کشور.» این اصل شرایط عمومی رییس جمهوری را مشخص می سازد؛ شرایطی چون رجال سیاسی که تعیین آن در بررسی های شورای نگهبان صورت می گیرد و در نهایت این نهاد است که صلاحیت نهایی داوطلبان ریاست جمهوری را تایید می کند.
بنابر اصل 116 قانون اساسی «نامزدهای‏ ریاست‏ جمهوری‏ باید قبل‏ از شروع‏ انتخابات‏ آمادگی‏ خود را رسماً اعلام‏ کنند. نحوه‏ برگزاری‏ انتخاب‏ رئیس‏ جمهوری‏ را قانون‏ معین‏ می‏ کند.» قانون یاد شده در این اصل همان قانون انتخابات ریاست جمهوری مصوب پنجم تیرماه 1364 است که تاکنون چهار بار تغییر یافته و اصلاح شده است. اولین اصلاح در آبان ماه 65 و دومین و سومین آن در فروردین و اردیبهشت سال 72 یعنی در آستانه انتخابات ششمین دوره ریاست‌جمهوری صورت گرفت. آیین‌نامه اجرایی این قانون نیز که اولین بار در اواسط تیرماه 64 به تصویب هیات وزیران رسیده بود، دو بار در اردیبهشت 72 اصلاح شد و تغییراتی در آن به وجود آمد. قانون جدید و اصلاح شده انتخابات نیز پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری یازدهم یعنی دی ماه 91 به تصویب رسید.
بر اساس قانون، رییس‏ جمهوری با اکثریت‏ مطلق‏ آرا شرکت‏ کنندگان‏ انتخاب‏ می‏ شود ولی‏ هر گاه‏ در دوره‏ نخست‏ هیچ یک‏ از نامزدها چنین‏ اکثریتی‏ بدست‏ نیاورد، روز جمعه‏ هفته‏ بعد برای‏ بار دوم‏ رای‏ گرفته‏ می‏ شود. در دور دوم‏ تنها دو نفر از نامزدها که‏ در دور نخست،‏ آرا بیشتری‏ داشته‏ اند شرکت‏ می‏ کنند ولی‏ اگر بعضی‏ از نامزدهای‏ دارنده‏ آرا بیشتر، از شرکت‏ در انتخابات‏ منصرف‏ شوند، از میان‏ بقیه‏، دو نفر که‏ در دور نخست‏ بیش‏ از دیگران‏ رای‏ داشته‏اند برای‏ انتخاب‏ مجدد معرفی‏ می‏ شوند.
اصل 119 قانون اساسی می گوید: انتخاب‏ رییس‏ جمهوری جدید باید حداقل‏ یک‏ ماه‏ پیش‏ از پایان‏ دوره‏ ریاست‏ جمهوری‏ قبلی‏ انجام‏ شده‏ باشد و در فاصله‏ انتخاب‏ رییس‏ جمهور جدید و پایان‏ دوره‏ ریاست‏ جمهوری‏ سابق‏، رییس‏ جمهور پیشین‏ وظایف‏ رییس‏ جمهوری‏ را انجام‏ می‏ دهد.
در مورد فرایند برگزاری انتخابات در فصل کلیات و ذیل ماده سوم قانون انتخابات ریاست جمهوری آمده است: وزارت کشور در غیر موارد اصل یکصد و سی و یکم قانون اساسی (اصل مربوط به فوت‏، عزل‏، استعفا، غیبت‏ یا بیماری‏ بیش‏ از دو ماه و نیز شرایط انتخاب نشدن رییس جمهوری) موظف است حداقل پنج ماه قبل از پایان دوره چهار ساله ریاست جمهوری مقدمات اجرای انتخابات را فراهم آورد و با رعایت اصل یکصد و نوزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مراتب برگزاری انتخابات و تاریخ شروع ثبت‌نام داوطلبان ریاست جمهوری را با استفاده از وسایل ارتباط جمعی به‌اطلاع عموم برساند. به این ترتیب، قوانین در کنار شناسایی شورای نگهبان به عنوان ناظر، وزارت کشور را به عنوان مجری انتخابات شناسایی کرده است.
در این ارتباط، ماده سی و یکم قانون انتخابات ریاست جمهوری تصریح داشته که وزارت کشور مجری برگزاری انتخابات ریاست جمهوری است و زیر نظر هیات اجرایی مرکزی انتخابات اقدام می کند؛ هیاتی که اعضای آن عبارتند از 1- وزیر کشور به عنوان رییس هیات، 2- یکی از اعضای هیأت رئیسه مجلس شورای اسلامی با انتخاب مجلس (بدون حق رای)، 3- دادستان کل کشور، 4- وزیر اطلاعات و 5- تعداد هفت نفر از شخصیت‌های دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به عنوان معتمدان مردمی که ترتیب آن را تبصره‌های این ماده مشخص می سازد.
در فرایند برگزاری انتخابات، کمیسیون هایی چون «کمیسیون بررسی تبلیغات ریاست جمهوری» براساس موادی چون 62 و 63 قانون انتخابات، تشکیل می شود. بر اساس این قانون، کمیسیون بررسی تبلیغات انتخابات به منظور تضمین برخورداری یکسان نامزدهای ریاست جمهوری از امکانات دولتی زیر نظر هیات اجرایی مرکزی انتخابات و بنا به دعوت وزیر کشور تشکیل می شود. اعضا کمیسیون بررسی تبلیغات ریاست جمهوری عبارتند از: 1- دادستان کل کشور یا نماینده تام‌الاختیار او، 2- وزیر کشور یا نماینده تام‌الاختیار او، 3- دبیر هیات اجرایی مرکزی انتخابات، 4- رییس شورا یا یکی از اعضای شورای نظارت بر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به انتخاب شورا، 5- رییس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران یا نماینده تام‌الاختیار او.

** ویژگی های نظام انتخاباتی ایران
از ویژگی های نظام انتخاباتی ایران شرایط موسع برای ثبت نام داوطلبان ریاست جمهوری است به شکلی که نام نویسی آنان بدون شرط سنی، مالی، جنسی و حرفه ای خاصی صورت می گیرد. در سامانه انتخاباتی ایران، رای دهندگان بر خلاف بسیاری از دموکراسی ها نیازی به ثبت نام در حوزه انتخابی ندارند.
هر چند در قوانین ایران، مجازات های مشخصی برای قانون شکنان و نقض کنندگان هنجارهایی در زمینه تبلیغات انتخاباتی وضع شده اما در زمینه هایی چون تامین منابع مالی نامزدها در رقابت های انتخاباتی، قانون به عدم استفاده از امکانات دولتی و بیت المال بسنده کرده است.
روش رای گیری و شمارش آن در حال حاضر در سامانه انتخاباتی جمهوری اسلامی ایران دستی و غیرالکترونیکی است و امکان ارسال آرا از طریق پست یا روش های مجازی وجود ندارد. در نهایت نیز شورای نگهبان نهادی است که وظیفه تایید انتخابات، اعتبارنامه رییس جمهوری و رسیدگی به شکایات انتخاباتی بر عهده آن قرار گرفته است. نکته دیگر اینکه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران همزمان با انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا صورت می گیرد.
 

 

 
منبع ایرنا

انتهای پیام /*

بیانیه پایانی سومین کنگره حزب وحدت و همکاری ملی